Sejm Rzeczypospolitej Polskiej powołał dr. Mateusza Szpytmę na stanowisko Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Decyzja ta, podjęta po uzyskaniu rekomendacji Kolegium IPN, oznacza, że na czele instytucji staje doświadczony historyk i muzealnik, od lat zaangażowany w kreowanie polskiej polityki historycznej. Dla mieszkańców Chojny to nominacja szczególna – nowy szef IPN w ciągu ostatnich dwóch lat dwukrotnie odwiedzał nasze miasto, osobiście angażując się w przywracanie pamięci o tragicznych losach tutejszego podobozu KL Ravensbrück.

Dr Mateusz Szpytma jest absolwentem Wydziału Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, na którym uzyskał również stopień doktora nauk humanistycznych. Ze strukturami IPN związany jest od lat, pracując m.in. w oddziale krakowskim oraz centrali w Warszawie, a od 2016 roku nieprzerwanie pełnił funkcję Zastępcy Prezesa IPN.

W swojej pracy naukowej dr Szpytma specjalizuje się w historii ruchu ludowego, dziejach PRL oraz tematyce ratowania Żydów przez Polaków podczas II wojny światowej. Jest głównym pomysłodawcą, współtwórcą i pierwszym dyrektorem słynnego Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów w Markowej (z której zresztą pochodzi i z którą jest spokrewniony). Przez lata dał się poznać jako zwolennik bliskiej współpracy IPN z lokalnymi społecznościami i samorządami.

Zainteresowanie dr. Mateusza Szpytmy Chojną koncentrowało się wokół zapomnianej przez dekady historii niemieckiego podobozu koncentracyjnego KL Ravensbrück (Königsberg in der Neumark), w którym w latach 1944–1945 więziono i zmuszano do niewolniczej pracy przy rozbudowie lotniska blisko dwa tysiące kobiet.

Maj 2025: “Macie tu miejsce, które przesiąkło krwią”

Po raz pierwszy dr Mateusz Szpytma odwiedził Chojnę 3 maja 2025 roku podczas obchodów Święta Konstytucji 3 Maja oraz 80. rocznicy wyzwolenia obozu KL Ravensbrück. Wspólnie z burmistrz Barbarą Rawecką złożył wówczas wieńce w miejscu dawnego obozu i wziął udział w uroczystościach za Kościołem Mariackim.

To wtedy z jego ust padły poruszające i szeroko cytowane w regionie słowa skierowane bezpośrednio do mieszkańców Chojny:

– Jestem tutaj, aby oddać cześć tym, którzy na terenie Chojny w podobozie Ravensbrück ginęli, gdzie byli męczeni. Macie takie miejsce, w które wsiąkła krew tych wszystkich, którzy byli tutaj deportowani.

Wizyta w 2025 roku była impulsem do konkretnych działań. Szpytma, będący pod wrażeniem determinacji lokalnych społeczników i władz gminy, zadeklarował pełne wsparcie IPN dla godnego i trwałego upamiętnienia tego miejsca.

Kwiecień 2026: Finał zobowiązania w cieniu nominacji

Dokładnie rok później bo 30 kwietnia 2026 roku dr Mateusz Szpytma powrócił do Chojny, by osobiście dokonać odsłonięcia nowego pomnika z jasnego granitu przy ul. Narciarskiej. W uroczystościach wzięła udział także m.in. Pierwsza Dama Marta Nawrocka.

Podczas tego wystąpienia wiceszef IPN nawiązał do swojej zeszłorocznej wizyty i podkreślił, że odsłonięcie monumentu to realizacja obowiązku państwa wobec ofiar, których cierpienie przez lata (ze względu na stacjonowanie w Chojnie wojsk radzieckich do 1992 roku) spychane było na margines zbiorowej świadomości.

Co ciekawe, wizyta w Chojnie zbiegła się w czasie z ogłoszeniem w Warszawie, że Kolegium IPN oficjalnie rekomenduje dr. Szpytmę na stanowisko Prezesa Instytutu, co ostatecznie przypieczętowało dzisiejsze głosowanie w Sejmie.

Dla Chojny wybór dr. Mateusza Szpytmy to sygnał, że zapoczątkowane projekty historyczne oraz dalsze badania nad historią regionu i dawnego lotniska wojskowego będą miały w Warszawie silnego i przychylnego patrona.

Wizyta dr Mateusza Szpytmy w Centrum Informacji (03.05.2025 r.)

Odsłonięcie pomnika upamiętniającego więźniarki podobozu KL Ravensbrück (30.04.2026 r.)