W 1939 roku Polska znalazła się w dramatycznej sytuacji. Po niemieckiej inwazji 1 września kraj prowadził walki obronne, starając się powstrzymać przeważające siły wroga. W tym czasie, 23 sierpnia, Związek Sowiecki i III Rzesza podpisały w Moskwie pakt o nieagresji, znany jako pakt Ribbentrop–Mołotow. Do umowy dołączono tajny protokół, który określał strefy wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej, w tym w Polsce.

17 września Armia Czerwona wkroczyła na terytorium Polski. Pierwszym celem agresji były strażnice Korpusu Ochrony Pogranicza, które zostały zaskoczone i nie były przygotowane do obrony. Wkrótce sowieckie wojska zajęły kolejne miasta i wsie, obejmując kontrolą wschodnie województwa II Rzeczypospolitej.

Na zajętych terenach wprowadzono nową administrację i porządek państwowy. Przeprowadzano aresztowania osób pełniących funkcje publiczne, działających w organizacjach społecznych lub politycznych, urzędników, policjantów i właścicieli ziemskich. Wiele decyzji zapadało w ramach Kolegium Specjalnego NKWD, które mogło wydawać wyroki do ośmiu lat pracy przymusowej lub pięciu lat zesłania. Wyroki te opierały się na materiałach zebranych podczas śledztw i dokumentach archiwalnych.

Według danych sowieckich do 22 października 1939 roku aresztowano 4315 osób na obszarze określanym jako Zachodnia Białoruś. Obejmuje on między innymi województwa białostockie, nowogródzkie i poleskie oraz powiaty łomżyński, ostrołęcki i ostrowsko-mazowiecki. W skład Zachodniej Białorusi wchodziło również województwo wileńskie z wyłączeniem Wilna i pasa terenu ciągnącego się od Turmontu do Orany.

Dokumenty przechowywane w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w zbiorze akt wschodnich obejmują nakazy aresztowania, protokoły przesłuchań, opisy rewizji, ankiety aresztowanych oraz wyroki sądowe. Wśród zachowanych materiałów znajdują się również decyzje i zarządzenia władz centralnych i NKWD dotyczące deportacji obywateli II RP z terenów Zachodniej Białorusi.

Historia agresji sowieckiej na Polskę w 1939 roku jest udokumentowana w aktach śledczych, rozkazach i protokołach. Zgromadzony materiał archiwalny pozwala na rzetelne odtworzenie przebiegu zajęcia wschodnich terenów Polski oraz skutków wprowadzenia nowego porządku państwowego.